نقل و پیوند اعضای انسان و احکام آن در فقه اسلامی

0 317

خلاصه رساله

نقل و پیوند اعضای انسان در علوم طبی و احکام آن در فقه اسلامی – تیزس ماستری استاد نورالله کوثر

نقل و پيوند اعضاء انسان منحيث درمان از قديم الايام در ميان انسانها رائج بود، چون انسان از روز اول هبوط آدم  به زمين توأم با مشقت ها و رنج ها و درد همراه بوده و همواره در جستجوي راه حل براي بيرون رفت از آنها بود.
يکي از اين راه ها براي معالجه و تداوي پيوند اعضاي از دست رفته يا مصاب است، بناء بحث و تحقيق در مورد پيوند اعضاء از جايگاه ويژه اي برخوردار بوده و در ارائه خدمات طبي موفقيت هاي ارزشمندي را به خود اختصاص داده است، که محقق اين رساله در پي آنست تا در مورد احکام فقهي آن تحقيق همه جانبه نمايد.
پيرامون احکام فقهي نقل و پيوند اعضاي انسان عمدتاً سه ديدگاه موجود است:
ديدگاه نخست آنرا تحت شرايط خاص، با در نظر داشت ضرورت به نجات جان بيمار و يا سلامتي او، جايز شمرده اند.
ديدگاه دوم آنرا مطلقاً نامشروع مي خواند، آنرا متعارض با کرامت و شخصيت انساني و اهانت به انسان تلقي نموده مثله و هتک حرمت به جسد انسان مي دانند.
ديدگاه سوم تنها پيوند اعضاء افراد فوت ‌شده را جايز شمرده، ولي پيوند از فرد زنده را غير ‌مجاز دانسته ‌اند.
فلهذا خلاصه مي توان گفت: در مورد موضوع نقل و پيوند اعضاء، جماعتي از علماء کاملاً مخالفت دارند و جمعي هم کاملا موافق هستند وعده اي راه ميانه را اختيار کرده اند، در اين رساله سعي شده اين مباحث با نگاهي فقهي مورد بررسي قرار گيرد و دلايل مخالفان و موافقان گرفته بيان شود.
پس از تحقيق همه جانبه در مسئله نقل و پيوند عضو به اين نتيجه رسيدم که اين عمل نه تنها شرعاً اشکال ندارد، بلکه براساس فتواي برخي از فقهاي معاصر امر لازمي و ضروري براي نجات انسان بوده، و بر اساس فتواي برخي ديگر اقلاً جايز است؛ علي الرغم اينکه در اين موضوع برخي ها اختلاف نيز کرده اند.
مسئله نقل و پيوند اعضاء از اين جهت که در آن عضو يا اعضايي از يک فرد زنده يا مرده برداشته مي شود و سپس در بدن فرد ديگري قرار مي گيرد، قبل از اينکه يک امر طبي باشد، مسئله فقهي است؛ چون از يک سو مستلزم تصرف در بدن انسان و از سوي ديگر، به خاطر هدف نجات انسان ها از مرگ و يا رهايي آن ها از درد و رنج است، که اين خود يک امر فقهي خواهد بود.
تحقيق حاضر يکي از موضوعات حساس يعني پيوند اعضاء را به بررسي گرفته و به تحليل دقيق موضوع و نقل ديدگاه هاي متخصصان و انديشه وران و فقيهان و مستندات فقهي پرداخته است و نقش علماي مسلمين درعرصه علم جراحي را نيز به وضوح ثابت ساخته است.
يکي از امتيازات اين رساله آنست که تحقيق در اين موضوع مستلزم فهم دو علم، علم فقه و علم طب است.
اين بحث علمي- تحقيقي ملاک جواز نقل عضو از مرده مسلمان را، حدود ضرورت نقل عضو از بدن مردگان مسلمانان و کفار و نقش اساسي وصيت و اذن قبلي در برداشت عضو از بدن مردگان مي داند.
روشن است که مسئله نقل و پيوند اعضاي بدن اگرچه به شکل امروزي آن در دوران پيشين مطرح نبوده، اما ريشه هاي بحث در متون ديني و منابع فقهي ما مشاهده مي شود، چون دين اسلام دين کامل و شريعت آن فراگير همه اعصار و امصار است.
در رابطه بانحوه استدلال فقهاء درمسأله نقل و پيوند اعضاء بايد به اين نكته مهم توجه داشت كه به دليل جديد بودن اين موضوع درحيطه فقهي، نص خاصي كه تصريح به جواز يا عدم جواز نقل و پيوند عضوي ازجسم آدمي جهت معالجه ديگري نمايد، وجود ندارد.
لذا محوراساسي استدلال درحيطه احكام اوليه پيوند اعضاء، بيشتر حول ادله اي مي گردد كه دال بر رعايت حفظِ جان و سلامت جسماني انسان وكرامت او در زمان حياتش وحفظ احترام وحرمت وي در بعد از مرگش مي باشد.
بنابراين آنچه كه در نگاه اول بيشتر به نظر مي خورد، وجود موانعي مي باشد كه در برابر مساله تصرف در اعضاء وبرداشت عضو مورد نياز قرار دارد و به همين دليل در جريان بررسي فقهي پيوند اعضاء اينگونه معمول است كه در ابتداء ادله دال برممنوعيت تصرف در جسم وتن آدمي مطرح مي گردد و سپس به نقد و بررسي اين ادله در رابطه بانحوه انصراف و ممنوعيت، وجوه و اسباب آن، شمول واطلاق آن ها و نيز قابليت سقوط حکم و چگونگي اسقاط احكام مربوطه پرداخته مي شود، و اگر کدام تصريحي از کدام قانون وجود داشته باشد آن نيز به عنوان شاهد آورده مي شود.
در کشور ما افغانستان تا اکنون قانون ويژه يي در مورد نقل و پيوند اعضاي انسان وجود ندارد، اما از عموم استناد قوانين بر مبناي فقه اسلامي مي توان برخي احکام آنرا استنباط کرد.
در رساله حاضر، بررسي انواع درمان، از طريق انواع جراحي ها و عمليات، پيوند اعضاء و مشروعيت آن از منظر نصوص و ادله شرعي مورد تحليل قرار گرفته است. علاوه بر آن، نسبت به خريد، فروش، يا اهداء عضو بدن در حالت حيات و يا وصيت نقل اعضاء بعد از مرگ نيز تأمل لازم در اين باب انجام شده است و نفي يا اثبات آن در صور مختلف با بيان ادله تبيين گرديده است.
همچنان تحقيق حاضر احکام نقل اعضاي بدن مرده، انتفاع از اجزاي جنين، استفاده از رحم براي کشت اعضاء و حکم انتقال و پيوند اعضاي که در نسب و وراثت اثرگذارند، حکم انتقال عضو قطع شده در حدّ يا قصاص وحکم انتقال اعضاي مصنوعي، جراحي تجميلي تحسين يا جراحي پلاستيکي را مفصلاً بحث نموده است.
اين رساله به تبيين مفهوم مرگ پرداخته و آنرا از نظر نصوص شريعت اسلامي تعريف نموده اسباب آنرا از نظر شرعى و علمى بيان کرده، تشخيص موضوعات احكام شرعى و نشانه ‏هاى حيات و مرگ را در ادلّه بيان نموده است.
به همين گونه احکام تشريح جسد انساني را مفصلاً با اغراض آن توأم با بيان حکم پيوند اعضاى حيوانات به انسان و نقل خون و کاشت موي سر بيان نموده است.
واژه هاي کليدي: نقل، پيوند، برداشت، عضو، جراحي، تشريح، کاشتن، تبرع، خريد وفروش.
نقل و پيوند اعضايانسان در پرتو احکام فقه اسلامي

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نه − 2 =