آسیب های تفرقه و راه‌های پیش‌گیری

0 566

1- آسیب های تفرقه بسیارزیاد وگسترده است. با وجود اینکه خیلی ازمردم می دانند که تفرقه موجبتحلیل ظرفیت ها و نیروی جامعه می شود اما متاسفانه،تحت تاثیرعوامل مختلف بادست زدن به اختلاف وتنش امکانات وفرصت های خود راازدست می دهند.
2- تفرقه بیشتر ازهرچیز وحدت وهمبستگی جوامع راتحت تاثیرخود قرارمی دهد.هرجا که تفرقه حاکم است،درآن جا اثری ازوحدت وهمگرایی فراگیروجود ندارد.خداوند متعال درآیه شریفه زیربه صراحت مردم را ازسقوط دردام تفرقه نهی می کند:
“وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّـهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا”؛وهمگى به ريسمان خدا چنگ زنيد و پراكنده نشويد. آل عمران 103
آری! اگر مردم به ریسمان الهی چنگ بزنند وزیرپرچم آن باشند،به دام تفرقه گرفتارنمی شوند.این پیام الهی شامل همه انسان های معتقد به خداوند است که درزیرلوای دستورها واحکام او قرارگیرند وبه معضل تفرقه وجدایی گرفتارنشوند.چقدرجنگ ها واختلافات میان خداباوران اتفاق افتاده است که منشا دینی داشته اند،این درحالی است که خداوند انسان های مومن را به همبستگی واتحاد دعوت می کند.این اختلافات نشان می دهد که تفرقه ،عناد،دشمنی وآزارواذیت دیگران منشا دینی ندارد،بلکه آنها حاصل عواملی؛چون تربیت غلط، هنجارشکنی ،نفس اماره وسیاست های تفرقه گرایانه است.
3-      ازآسیب های مهم تفرقه ازمیان رفتن آزادی های حقیقی است.انسان ها درمحیط های سالم وبدورازتفرقه بهترمی توانند ازآزادی های معنوی ومدنی خویش بهره ببرند.این درحالی است که درمحیط های اختلاف ودشمنی استفاده ازآزادی مشکل است،چرا که تفرقه فرصت ها را به تهدید تبدیل می کند.
چنانچه،حقوق و آزادی های مدنی جامعه ای نادیده گرفته شود،مردم آن جامعه امنیت خودراازدست می دهند وبه جای امنیت،بی اعتمادی درآن حاکم می گردد.بنابراین،تفرقه نه تنها آزادی های مدنی مردم راتحت تاثیر خود قرارمی دهد،امنیت واعتماد آنان رانیز با معضل جدی مواجه می سازد.
4- جامعه ای که گرفتارتفرقه وعداوت است،نمی تواند ازعدالت بهره ای ببرد،زیراکه معمولا درمحیط های آلوده وتبعیض آمیزاعمال عدالت نیز دشواراست.درواقع،طرفداران تبعیض،تمایل دارند که با ایجاد تفرقه وهرج ومرج به ظلم وبی عدالتی بپردازند. بنابراین،تفرقه جامعه را با آسیب بزرگی مواجه می سازد وآن گسترش بی عدالتی است. اگرجامعه ای می خواهد روی آسایش،عدالت ورفاه راببییند،چاره ای جزگردن نهادن دربرابر اصول وحدت وهمبستگی ندارد.
5-      یکی ازراه های رسیدن به استقلال ،حفظ وحدت وهمبستگی مردم است.بدون رعایت اصول همبستگی واتحاد نمی توان به استقلال واقعی رسید.این درحالی است که درمحیط های تفرقه وعداوت رسیدن به استقلال ممکن نیست.اگر جامعه ای می خواهد مستقل بماند،باید وحدت ،برابری وهمبستگی خودراحفظ کند.هیچ کشوری با نقض اصول وقواعد همبستگی واتحاد نمی تواند استقلال واقعی خودراحفظ کند.
6- معمولا کشورهایی که با انواع شورش،جنگ واختلاف درونی مواجهند،به لحاظ رشد اقتصادی ،فرهنگی واجتماعی عقب می مانند.بنابراین،می توان با ایجاد تفرقه وآشوب،کشوری را عقب مانده نگه داشت.تردیدی نیست که سرمایه گذاری درمحیط های ناامن به شدت کاهش می یابد ومردم ترجیح می دهند دارایی خودرا به کشورهای خارجی منتقل کنند.صلح وامنیت دوشرط اساسی رشد اقتصادی وسرمایه گذاری درزمینه های گوناگون است.کشوری که مردم آن به اختلاف ،درگیری وحذف همدیگر مشغولند،نمی تواند ازرشدوتوسعه موزونی برخوردارشود.
کشورهایی که با انواع تفرقه وتنش داخلی مواجهند،درمحیط های بین المللی نیز اعتبارخودراازدست می دهند.نهاد های بین المللی به طورمداوم آن کشوررا به خاطرنقض حقوق شهروندی مورداعتراض ومحکومیت قرارمی دهند.متاسفانه،برخی ازکشورهای استبدادی برای حفظ قدرت خود درداخل ،به عامل کشورهای قدرتمند درمی آیند.به بیان دیگر،درداخل کشوربرمردم خودزوروستم روامی دارنداما درخارج موردحمایت آنها قرارمی گیرند.درواقع،این نوع حکومت ها با رعایت وحفظ منافع کشورهای قوی چند صباحی بیشتربرمردم خود سیطره پیدا می کنند.
7-      مثل مشهوری است که می گوید:”تفرقه بیانداز وحکومت کن”.مطابق این مثل ،باایجاد تنش داخلی می توان گروه های درگیررا درخدمت خود درآورد.کمپانی هند شرقی با کمک به راجه های هندی ،آنان را به جان هم انداخت ودرنهایت با کسب قدرت اقتصادی ونظامی مهارسیاست رادرهند به دست گرفت.به طوری که ملت هند قریب به دوقرن زیرسیطره استعمار پیر،انگلیس،ماند تا درسال 1947 به استقلال رسید. عمده سربازان انگلیس دردوره استعمارازهندیان بود ودرجنگ ها وهجوم وغارت سایرملل ازآنان استفاده می کرد.
8- درمحیط تفرقه ایمان مردم به حداقل مرتبه خویش می رسد.اگر ایمان مردم به خداوآخرت متزلزل شود،اداره آن جامعه دشوارمی گردد.رعایت نظم عمومی وسایر امورانتظامی جامعه با ایمان مردم ارتباط وثیقی دارد.اگر مردم دردل خود به خداوپیامبرش مومن باشند،به امورخلاف دست نمی زنندونظم عمومی جامعه دستخوش انواع آسیب وهرج ومرج نمی گردد.جامعه ای که ازایمان واعتقاد تهی است،به محل جولان شیطان وهواهای نفسانی تبدیل می شود.بنابراین،حکومت ها برای کاهش هزینه های انتظامی وقضایی جامعه چاره ای جز حراست ازایمان واعتقاد پاک مردم ندارند؛حراستی که با رفتارشایسته وحقوق مداروبرنامه ریزی های تربیتی دولت ممکن می گردد.

راه های پیش‌گیری ازتفرقه

راه های پیش گیری ازایجاد تفرقه ودشمنی وتنش درجامعه زیاد است؛ازجمله:

خدامحوری

اگر انسان ها درکارهای خود فقط خدارادرنظرگیرند،دچارتفرقه درونی نمی شوند.ایمان به خدا،توکل براو وبندگی واطاعت دربرابرآن حضرت تفرقه درونی انسان ها راازبین می برد.خیلی ازافراد برای جلب نظرجمع ،کارهایی را انجام می دهند که مورد رضای آنان است،هرچند که خداوند ازآن کارها حشنود نباشد!این درحالی است که راه رهایی ازتفرقه درونی ورسیدن به سعادت راستین ،فقط دل سپردن به خداوند ومطابق رضای اوعمل کردن است وبس! به قول شاعر:
ای در دل تو هزار مشکل ز همه /مشکل شود آسوده ترا دل ز همه
دل را بیکی سپار و بگذر ز همه /چون تفرقه ٔ دلست حاصل ز همه

پرهیزازفرقه گرایی

فرقه گرایی با خدامحوری سازگاری ندارد.کسانی که دین خدارا پاره پاره می کنند، وحدت وهمبستگی ایمانی مردم رادچارخدشه می کنندودرمسیروجاده الهی نیستند.خداوند ازافرادی که به هرعنوان دین اورا قطعه قطعه می کنند،خوشنود نیست وحساب آنان رابه روزجزا موکول کرده است.اگر خدامحوری حاکم بود،ادیان الهی ،به آن همه فرق ونحل تقسیم نمی شدند،چرا که آن حضرت دوست ندارد میان مومنان اختلاف وشقاق دینی حاکم باشد.به طوری که درآیه زیرمی فرماید:
“إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَّسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ ۚ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّـهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُم بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ”؛كسانى كه دين خود را پراكنده ساختند و فرقه فرقه شدند تو هيچ گونه مسؤول ايشان نيستى كارشان فقط با خداست آنگاه به آنچه انجام مى‏دادند آگاهشان خواهد كرد. (انعام 159)
آری،آنانی که راه تفرقه وجدایی را می پیمایند،درحالی که برحرمت آن وقوف دارند،بدانند که عذاب عظیمی درسراغ آنان است.تفرقه دینی با حاکمیت جهانی دین خدامغایرت آشکاری دارد.با آنکه دربند تفرقه گرفتاراست،نمی توان دین خداراجهانی کرد.آنانی که خواهان جهانی شدن دین خدا هستند،باید راه وحدت وهمبستگی رادرپیش گیرند وبه ریسمان الهی چنگ زنند.
“وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا مِن بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْبَيِّنَاتُ ۚ وَأُولَـٰئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ “؛ وچون كسانى مباشيد كه پس از آنكه دلايل آشكار برايشان آمد پراكنده شدند و با هم اختلاف پيدا كردند و براى آنان عذابى سهمگين است.(آل عمران 105)
برخی ،خیال می کنند که خداوند میان پیامبران خویش فرق می گذارد،درحالی که آنان تکلیفی جز رساندن پیام های الهی به مردم وحاکمیت دین اوبرجهان نداشتند.بنابراین،ایمان به یک پیامبروطرد دیگرانبیا،کوبیدن به طبل تفرقه است ودرواقع میان ادیان الهی  وپیروان آنان،جدایی افکندن است وبس!

آموزش

یکی ازراه های پیشگیری ازآسیب های تفرقه،آموزش است.دولت ها،نهادهای آموزشی واندیشمندان باید راه های پیشگیری ازتفرقه را به مردم یاد دهند.
بدون آموزش علمی وعملی وحدت وهمبستگی وعوارض ونتایج منفی تفرقه نمی توان دربرابرتوطئه های مخالفان وحدت وآسایش عمومی تاب آورد.اگرکشوری درزمینه آموزش وحدت ملی برنامه ریزی عالمانه ودرستی بکند،با مشکلات وموانع چندانی روبرو نمی شود.اما،متاسفانه،بی توجهی دولت ها ونهاد های مدنی وآموزشی ونیزصاحب نظران به مبانی علمی وعملی همبستگی هزینه های زیادی رابه جوامع واردمی کند.
اگر مردم ودولتمردان کشورهای اروپایی درک درستی ازهمبستگی وفایده های آن داشتند ،گرفتاردوجنگ خانمان سوز جهانی نمی شدند وازکشته شدن وآوارگی میلیون ها انسان بی گناه جلوگیری به عمل می آوردند.به طوری که امروزه،آنها به جای جنگ،دشمنی وتفرقه به همبستگی وتشکیل اتحادیه روی آورده اند وازفواید آن بهره می برند.

مدیریت ومدارا

مدارابا مردم ازراه های جلوگیری ازتفرقه است.اگرمدیریت جامعه راه مداراومروت رادرپیش گیرد،چرا باید نگران اختلاف ودشمنی داخلی شد؟چرا باید به جای مروت ومدارا به حذف مخالف اندیشید وآنگاه،ازعدم وحدت وهمبستگی اجتماعی ناراضی شد؟مگرممکن است که حاکمیت ازیک طرف درهای مروت ومدارا را به روی خود ببندد وازطرف دیگر توقع داشته باشد که گروه های معترض ازمقررات ودستورهای آن پیروی کنند!
اگر دولتی می خواهد کشورازآسیب های تفرقه ،عناد ودشمنی زیان نبیند،راهی جزپایبندی به اصول وحدت،مدارا،گذشت ومروت نسبت به همه شهروندان خود ندارد.مجازات افرادی که نظم عمومی واخلاق حسنه رانقض می کنند ،خللی به وحدت وهمبستگی ملی نمی زند،چرا که برای پیشگیری ازجرم راهی جز جلوگیری ازرفتارمجرمانه افراد بزهکاروجود ندارد،اما حاکمیت باید توجه داشته باشد که به بهانه پیشگیری ازبزهکاری،منتقدان سیاسی ،فرهنگی واجتماعی رانیز به زندان محکوم نکند وبه اصطلاح “بین دوغ ودوشاب فرق بگذارد”!

رعایت حقوق شهروندی

ازراه های رسیدن به وحدت رعایت حقوق شهروندی است.بدون توجه به حقوق مردم اعم ازموافق ومخالف نمی توان به وحدت وهبستگی رسید.چگونه می توان به وحدت وهمدلی اندیشید،اما نسبت به رعایت حقوق اساسی اقلیت ها وافراد منتقد ومعترض بی توجه بود؟درحالی که بدون رعایت آن ها،نیل به همبستگی همگانی نیز ممکن نیست،چرا که جامعه ای که به حقوق شهروندان خود بی توجه باشد،نمی تواند وحدت ،همبستگی ،آرامش وامنیت داشته باشد.

تامین آزادی های مشروع

آزادی ازحقوق مسلم افراد جامعه است.آنکه ازنعمت آزادی بی بهره است،ازنعمت های دیگر نیز نمی تواند بهره وافی ببرد.کسی که آزادی خودرا ازدست داده است،بحث ازرفاه ،عدالت وآسایش نیزدرمورد او بی معناست.
وجود آزادی به امنیت ،وحدت وهمبستگی جامعه کمک می کند.حاکمیت بدون رعایت آزادی های مشروع ،نمی تواند وحدت،امنیت وهمگرایی واقعی جامعه راتامین کند.اما،متاسفانه،برخی ازدولت ها گمان می کنند که اعطای آزادی های سیاسی ،اجتماعی و… به مردم عظمت وجایگاه واقعی آن ها رازیرسوال می برد.این درحالی است که بدون عایت آزادی های مذکور،نمی توان جامعه ای همراه با همبستگی ووحدت داشت.
اصولارعایت آزادی های مشروع ازبروز تفرقه واختلاف میان مردم جامعه پیشگیری می کند.این درحالی است که وحدت پادگانی گرهی ازجامعه بازنمی کند ونمی تواند مشکلات آن را به طور ریشه ای حل کند.درمقابل،حاکمیت می تواند با حراست ازحقوق شهروندی افراد جامعه وگسترش آزادی های مشروع به وحدت وهمگرایی مستمردست یابد.

تقویت همبستگی ملی

همبستگی درسایه گسترش عدالت، مهرورزی،آگاهی عمومی،رعایت حقوق وآزادی های اساسی ونظم عمومی به وجود می آید.همچنین،عناصری ؛چون زبان، قومیت، دین،شهروندی، آداب ورسوم،هنجارها،منافع ملی و…درایجاد همبستگی وپیوند دادن افراد جامعه به یکدیگر نقش اساسی دارند.اهتمام به حفظ،تقویت واحیا خرده فرهنگ ها،اقلیت ها وتکثرهای فکری وعقیدتی موجود درجامعه نیز ازالزامات رعایت همبستگی ملی است.

رعایت اخلاق ونزاکت

اخلاق حسنه معیارمناسبی برای سنجش شخصیت افراد است.کسانی که به اخلاق حسنه ونزاکت اجتماعی پایبند نیستند،به افزایش بی نظمی وناپایداری اجتماعی دامن می زنند.اعتباروجایگاه یک جامعه سالم درتوجه واحترام گذاشتن به موازین اخلاقی است.بدون رعایت اخلاق خسنه نمی توان جامعه ای معنوی ومعرفت گرا داشت.اخلاق حسنه درپایبندی به اموری ؛چون فروتنی،گذشت،تعاون اجتماعی،مدارا،رعایت حرمت بزرگان،حق جویی،عدالت گرایی،سخاوتمندی و رعایت کرامت انسانی حاصل می شود. جامعه ای که گرفتارمعایب اخلاقی ؛ازقبیل غیبت،افترا،بدگویی ،تفرقه ونفاق،عیب جویی ومانند اینهاست،جامعه سالم نیست وازاخلاق حسنه به دور است.
جامعه غیرپایبند به اخلاق حسنه ونزاکت اجتماعی نمی تواند جامعه سعیدی باشد .چنین جامعه ای با انواع ناهنجاری های اجتماعی ،قانونی ودینی مواجه خواهد شد.اگر کشوری خواهان گسترش آرامش ،معنویت واخلاق است،راهی جزاحترام گذاشتن به اصول دموکراسی،آزادی،اخلاق حسنه وحقوق شهروندی ونیزدوری از فتنه گری،تفرقه افکنی ،زورگویی ندارد.

احترام به نظرات مخالف

یکی ازمشخصه های نظام های مردم سالار توجه واحترام آنها به نظرات مخالف شهروندان،اندیشمندان وگروهای مختلف سیاسی،فرهنگی،اجتماعی واقتصادی جامعه است.بی تردید، تعادل کشوردرسایه رعایت حق رشد وبالندگی همه شهروندان واحترام به دیدگاه های مخالف حاصل می شود،چرا که منتقدان با طرح وارائه مشکلات ونارسایی ها به بیداری گروه حاکم کمک می کنند.وجود نظرات مخالف درجامعه نشان دهنده مردم سالاری نظام است.جامعه ای که ازنشروعرضه نظرات مخالف جلوگیری می کند،درواقع ،وجود نارسایی ها وحق شهروندان رادربیان آزادنه دیدگاه های خود قبول ندارد.
بدیهی است منتقدان حکومت نیز باید تلاش کنند درقالب دموکراسی،نظم عمومی واخلاق حسنه به بیان ونشردیدگاه های خود بپردازند.چرا که با زیرپاگذاشتن اصول دموکراسی ،قواعد آمره ونزاکت اخلاقی نمی توان به رشد وپیشرفت کشورکمک کرد. وانگهی،عدم پایبندی صاحب نظران وگروه های رقیب به اصول مذکور زمینه های تفرقه ،درگیری،هرج ومرج ودشمنی رادرجامعه فراهم خواهد کرد.

سخن آخر

تفرقه،عداوت ونفاق به مثابه بیماری است.اگرجامعه ای گرفتار این بیماری های خطرناک شود،روی آرامش وسعادت رانخواهد دید.بنابراین،برهمه شهروندان است که ازگسترش نفاق و تشتت واختلاف جلوگیری کنند وجامعه ای عاری ازآلودگی ،بیماری،زشتی وپلیدی داشته باشند.
با ازبین بردن زمینه های تفرقه وعداوت همگانی می توان جامعه ای سالم داشت.پس، بیایید با چنگ زدن به ریسمان الهی ،رعایت حقوق همه شهروندان ،نظم عمومی  واخلاق حسنه جامعه ای آگاه،پیشرو،آزاد،مهرورز،همدل،امید وارومتحد داشته باشیم.
گرفته شده از: زيان هاي اجتماعی تفرقه از نظر اسلام (از سلسله مقاله‌های استاد کوثر)
تهیه کننده: وسیم احمد ادیب

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

14 + 4 =